4mare.com. Morski Blog.

Dokładnie przed dwudziestu laty - 4.11.1991 - na Północnym Atlantyku zakończył się sztorm stulecia, opisany później w książce Sebastiana Jungera “Gniew oceanu”. Fanom kina znany jest film o tym samym tytule, z Georgem Clooneyem i Markiem Wahlbergiem w rolach głównych, w reżyserii Wolfganga Petersena (Petersen zaadoptował dziennikarski pierwowzór Jungera).
The 1991 Perfect Storm zwany również jako Halloween Nor’easter of 1991, powstał w wyniku nałożenia się na siebie trzech frontów meteorologicznych: “gasnącego” huraganu Grace, dodatkowego systemu niżowego, który akurat zaczął przekształcać się w huragan i potężnego frontu zimnego powietrza, które nadciągnął znad Wielkich Jezior. Te trzy ekstremalne systemy pogodowe nie odbiły się od siebie, jak początkowo przypuszczano lecz wchłonęły się nawzajem tworząc gigantyczny orkan.
Tytuł amerykańskiego orginału “Perfect storm” może epatować przesadą, jednak określenie “perfekcyjny” pochodzi nie od reżysera czy autora książki. Nadany on został orkanowi przez meteorologów. W znaczeniu tych ostatnich orkan był tworem perfekcyjnym zarówno jeśli chodziło o jego wyjątkowo rzadkie warunki powstania jak i potencjał niszczącej siły, jaką dzięki temu rozwinął. Wielu naukowców i meteorologów, którzy wówczas opracowywali na bieżąco otrzymywane informacje jeszcze dzisiaj mówią “jeszcze gorzej wtedy nie mogło być”.

Zdjęcie: Helikopter amerykańskiej straży przybrzeżnej zbliża się podczas sztormu stulecia do jachtu Satori, 75 mil morskichna południe od Nantucket Island, 1991 / USCG

W jaki sposób powstają fenomenty tego typu? Ich siłą napędową są tzw. jetstreams zwane po polsku prądami strumieniowymi. Są to wąskie strumienie przenoszące z prędkością przynajmniej 100km/h olbrzymie masy powietrza pomiędzy górną częścią troposfery a dolną stratosfery. Jetstreamy wieją zawsze z zachodu na wschód. Huragany, fronty chłodne, jak również tropikalne strefy konwergencji w pewnym momencie swojego rozwoju są “porywane” przez prądy strumieniowe i pędzone przez nie na wschód. Cechą typową dla jetsreamów jest to, że nie wieją ze stałą siła, lecz zachowują się podobnie do pracującego pod ciśnieniem węża strażackiego, który wyrwie się strażakom z rąk: zaczynają się wściekle wić. Zachowania tego tego typu potrafią doprowadzić do powstania huraganów wielkości całego kontynentu. Nad Północnym Atlantykiem fenomeny tej wielkości powstają nad Arktyką. Są to potężne fronty chłodne zwane antycyklonami, ponieważ tworzące je warstwy zimnego powietrza kręcą się od wewnątrz przeciwlegle do ruchu wskazówek zegara. Na ich frontalnej flance powstają systemy niskiego ciśnienia, które czasem potrafią przerodzić się w huragan. Kiedy dokładnie i dzięki czemu ruch mas powietrza może przeobrazić się niszczycielski żywioł, co dokładnie stanowi zapalnik powodujący jego nieodwracalne powstanie, na ten temat naukowcy spierają się po dziś dzień. Człowiek na obecnym poziomie swojej wiedzy nie jest w stanie dać na te pytanie jednoznacznej odpowiedzi. Pewnym jest, że huragany powstają w miejscach, gdzie prądy strumieniowe natrafiają na subtropikalne masy powietrza. W Ameryce Północnej do takich regionów zalicza się okolicę Wielkich Jezior, Prąd Zatokowy - Golfsztrom - przed Cape Hatters oraz południowe Appalachy.
Ponieważ powietrze wokół tych huraganów kręci się w kierunku przeciwnym do ruchu wskazówek zegara nadciągają one zawsze z północnego-wschodu. Właśnie dlatego nadano im nazwę Nor’ easters. Z jaką siłą te niszczycielskie twory pogodowe zabierają się za swoje żniwo uwidacznia ich potoczna nazwa, jaką posługują się amerykańscy meteorolodzy: the bombs, bomby.
Pod koniec roku 1991 pogoda załamała się wprost w fatalny sposób. Boje meteorologiczne, które Amerykanie i Kanadyjczycy utrzymują dla celów naukowych rozstawione pomiędzy Bostonem a Grand Banks, przekazywały w dniu rozpoczęcia orkanu informacje najpierw o doskonałej pogodzie dla żeglarzy, a godzinę później powstanie 7-11 metrowych fal i wiatru o sile około 80 węzłów (to w przybliżeniu 140,16 km/h).
Podczas sztormu stulecia zginęło 13 osób. Jednym z tych, którym się udało, był - pisałem o tym na łamach “Naszego Morza” - niemiecki kapitan Emil Feith, który znajdował się na mostku dowodzonej przez siebie “Svea Pacific”.
Rybacy z kutra “Andrea Gail” - pokazani w “Gniewie Oceanu” - należeli do zaginionych. Tak książka Jungera, jak i film Petersena opowiadają również epizod jachtu “Satori”, którego załoga uratowana została przez amerykańską straż przybrzeżną, US Coast Guard. Skiper jachtu, Ray Leonard, nie odegrał przy tym specjalnie bohaterskiej roli (w filmie jacht nosi nazwę “Mistral”). Leonard do dzisiaj zaprzecza temu, że jego rola została pokazana zgodnie z prawdą. Straży przybrzeżnej zarzuca zmuszenie go do opuszczenia swego jachtu (który z lekkimi uszkodzeniami został później odnaleziony). Wygląda jednak na to, że żeglarz zapomniał - co potwierdziły dwie kobiety żeglujące wtedy z nim na jachcie - że podczas sztormu zaczął pić dla uspokojenia alkohol, a następnie wpadł w stan apatii. Obydwie kobiety, zdając sobie sprawę, że nie podołają w dwójkę tak potężnemu sztormowi zdecydowały się na wezwanie pomocy. Leonard swoją postawą potwierdza, że po fakcie - będąc przy życiu i na suchym lądzie - zawsze ma się ostatnie, jedynie słuszne zdanie. Nie da się jednak ukryć, że bez amerykańskiej straży przybrzeżnej liczba zaginionych byłaby wyższa.
Szkody, których dokonał szturm oszacowano na około 200 milionów dollarów.
4mare wspomina dzisiaj nie tylko tych, którzy zostali wtedy na morzu, ale również tych, którzy zaryzykowali własnym życiem, by nieść pomoc innym. W dniach 28.10-1-11.1991 były to głównie załoga kutra US Coast Guard “Tamaroa”,  oraz załogi dwóch śmigłowców ratunkowych . Jedna z maszyn musiała przymusowo wodować podczas sztormu, so spowodowało śmierć jednego z pilotów.